Adam Mickiewicz – Pomniki i pamiątki Mickiewicza

216-adam-mickiewicz-pomniki-mickiewicza1798-1855

Nuż landratom tłuc w karki, z hofratów drzeć schaby,
A herów oficyrów łowić za harcaby –
A jenerał Dąbrowski wpada do Poznania
I cesarski przynosi rozkaz: do powstania!
W tydzień jeden, tak lud nasz Prusaków wychłostał
I wygnał, na lekarstwo Niemca byś nie dostał!

Pan Tadeusz, Księga VII

Adam Mickiewicz w dworach Wielkopolski bawił od sierpnia 1831 r. do marca 1832 r. Gościli go Skórzewscy w Kopaszewie, Gorzeńscy w Śmiełowie (gdzie obecnie znajduje się muzeum poety), Turnowie w Objezierzu. Około 13 sierpnia 1831 r. przyjechał przez Rydzynę do Poznania, ponownie zjawił się tu w styczniu 1832 r. Gościł w ówczesnym Hotelu Berlińskim (u zbiegu Alei Marcinkowskiego i ul. 23 Lutego), który prowadził wówczas Kacper Kramarkiewicz. Zwiedził także: Żerków, Dębno, Komorze nad Prosną, Pyzdry, Kopaszewo, Choryń, Krzyżanowo, Skoraszewice, Krzekotowice, Oporowo, Drzewce, Pudliszki. W Wielkopolsce zebrał wiele obserwacji, które wykorzystał na stronach Pana Tadeusza.
Do Wielkiego Księstwa Poznańskiego Mickiewicz przybył, „spiesząc”, by wziąć udział w powstaniu listopadowym. Wieść o jego wybuchu zastała go w Rzymie, gdzie natychmiast – jak piszą biografowie – zaczął szykować się do wyjazdu i szykował się tak przez cztery miesiące. Z Rzymu do Warszawy jechał przez Paryż, Lipsk, Drezno i Poznań, nie była to więc najkrótsza podróż. Dotarłszy do Poznania, przestraszył się panującej w mieście epidemii cholery i przeniósł się na prowincję, a mieszkając w pokoju na piętrze pałacu Gorzeńskich w Śmiełowie, poznał siostrę gospodyni, o czym tak pisał w Czatach śmiełowskich Jacek Kaczmarski:

[…] Tu wieszcz Adam dni szereg
Spędził w piekle rozterek
Czy powstańcze zasilać ma jatki
Czy – gdy żądza się perli
W romantycznej scenerii
Wybrać raczej ramiona mężatki […]

Konstancja z Bojanowskich Łubieńska, licząca 32 lata, matka czworga dzieci, której mąż walczył wówczas, broniąc Warszawy przed napierającymi Moskalami, okazała się perspektywą znacznie bardziej pociągającą od walki w dogorywających oddziałach. Para nie ukrywała swojego romansu, bywali z wizytami w majątkach w Budziszewku, Brzostkowie, Luboni czy Poznaniu, budząc sensację wśród wielkopolskiej szlachty

[…] Trudny wybór nie dla niej
Legło w gruzach powstanie
I legł wieszcz – pod najsłodszym z ciężarów
A wyrzuty sumienia
W patriotycznych skrył pieniach
Za co wdzięczny do dziś jest mu naród

Podczas pobytu Mickiewicza w Wielkopolsce powstała Reduta Ordona i prawdopodobnie dwa wiersze powstańcze: Nocleg i Śmierć pułkownika oraz ballada Ucieczka, może też pierwsza redakcja trzeciej części Dziadów.
Na karty Pana Tadeusza trafili liczni wielkopolscy przyjaciele Mickiewicza i Konstancji. Na sporze o spadek pomiędzy Kwileckimi i Turnami z Objezierza wzorowany jest konflikt Horeszki z Soplicami o zamek. Pierwowzorem rywalizacji między Rejentem i Asesorem o Kusego i Sokoła była kłótnia o charty, braci Konstancji: Kaliksta Bojanowskiego (z Bielewa) i Ksawerego Bojanowskiego (właściciela Konarzewa). W książce Katarzyny Legeżyńskiej Kto jest kim w Panu Tadeuszu można przeczytać, że historie Bartka Prusaka zapewne opowiedział Mickiewiczowi ekscentryczny oficer napoleoński Adam Turno, ojciec Wincentego, właściciela Objezierza. Kawiarka zaś to postać wprowadzona do poematu na pamiątkę „kawiarni” w pałacu Hieronima Gorzeńskiego w Śmiełowie i tamtejszej specjalistki od parzenia kawy – wdowy Ciastowskiej, pełniącej zarazem obowiązki klucznicy. Podobno był w Śmiełowie egzemplarz poematu z dopisanym przez Mickiewicza nazwiskiem Ciastowskiej przy fragmencie o soplicowskiej kawiarce. Tradycja wielkopolska upatruje pierwowzoru Woźnego Protazego Brzechalskiego w osobie Prota Gorzelskiego, którego rodzinę poznał Mickiewicz w 1831 r.

Paweł Cieliczko
Joanna Roszak

no images were found

Pomniki i pamiątki Mickiewicza

Poznań to jedyne – znajdujące się w obecnych granicach Polski – duże miasto, w którym przebywał Adam Mickiewicz. Wielkopolanie czuli się z wieszczem szczególnie związani i darzyli go niezwykłą estymą, czego namacalnym wyrazem było wystawienie, właśnie w Poznaniu, pierwszego pomnika poety na ziemiach polskich. Na jego powstanie nie wyraziły zgody władze rejencji poznańskiej ani naczelny prezes prowincji Eugen von Puttkammer. Dopiero po interpelacji w berlińskim parlamencie posła Władysława Niegolewskiego regent, książę Wilhelm, wydał pozytywną decyzję. Wykonany z różowego marmuru pomnik odsłonięto 7 maja 1859 r. w ogrodzie przy kościele św. Marcina. Fundusze na ten cel zebrano podczas kwesty, a jedną z największych ofiarodawczyń była Konstancja Wodpol (z domu Bojanowska, primo voto Łubieńska), w której towarzystwie Mickiewicz spędził wiele dni podczas swego pobytu w Wielkopolsce.
Na miejscu pierwszego pomnika wieszcza, zniszczonego podczas okupacji, umieszczono pamiątkową tablicę, kopia monumentu zaś od 1998 r. zdobi dziedziniec PTPN przy ul. Mielżyńskiego. Największy pomnik wieszcza stoi obecnie na placu jego imienia (o którym szerzej w haśle o Grzegorzu Tomczaku). Posągowy Mickiewicz za plecami ma park noszący jego imię, na pobliskich Jeżycach znajduje się jego ulica, bliżej zaś siedziba władz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, a tam – w holu Collegium Minus – stoi jego popiersie. Niewielki obelisk znajduje się przy ul. Głogowskiej przed VIII Liceum Ogólnokształcącym noszącym jego imię. Płaskorzeźbę Mickiewicza w towarzystwie Puszkina oglądać można przy wejściu do kamienicy przy ul. Ratajczaka 37 (dawniej mieściło się w niej Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej). Jego popiersie jest też na frontonie kamienicy przy ul. Garbary 44, a malowidła ścienne przedstawiające poetę w holach kamienic przy ul. Strzałowej 3 i ul. Półwiejskiej 26. Gdy do tego dodać jeszcze tablicę upamiętniającą mieszkanie poety w nieistniejącym Hotelu Berlińskim Kaspra Kramarkiewicza u zbiegu ul. 23 Lutego i Alei Marcinkowskiego, to przyznać przyjdzie, że Adam Mickiewicz to najbardziej uhonorowana postać w Poznaniu.

Paweł Cieliczko

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *