Hanna Januszewska – Ratusz

126-hanna-januszewska-ratusz1905-1980

Nad Wartą, w pięknym Poznaniu,
mkniemy na chmurkach-barankach.
Na ratusz w pięknych krużgankach
patrzymy z niebieskich grani.

Pyza na polskich dróżkach

„- Baś-baś-baś, baranku!” – woła do baranka bohaterka Pyzy na polskich dróżkach Hanny Januszewskiej. Rezolutna wędrowniczka uciekła z chaty mazowieckiej gospodyni, by wędrować po całej Polsce. A przemieszcza się między innymi na chmurach-barankach, kormoranie, jedzie traktorem, samochodem, autobusem wiozącym dziećmi, które cieszą się: „Pyza, pszenny klusek, jedzie z nimi autobusem”. Za pośrednictwem ciekawej świata Pyzy wielu młodych Polaków poznawało swój kraj, jego geografię, tradycję, fakty historyczne, ciekawostki. Pyza zwiedza Warszawę, staje pod Pałacem Kultury i Nauki, zachwyca się Mariensztatem, na mapie jej wędrówek znalazły się m.in. Kraków, Ciechanów, Szczecin. Wszędzie spotyka się z życzliwością, dostaje nawet prawdziwą kurpiowską spódnicę! Dzisiejszej młodzieży i dzieciom Pyza może dać szczególną lekcję historii PRL-u. Po półwieczu wznowiono tę książkę, której smaku dodają ilustracje Adama Kiliana.
Pyza na polskich dróżkach pierwszy raz trafiła do rąk czytelników w 1955 r. Wcześniej ukazały się trzy pozycje cyklu: Jak polska Pyza wędrowała (1938), Idzie Pyza borem, lasem (1939), Pyza na Starym Mieście (1948). Warto zauważyć, że szlaki wędrówek Pyzy zmieniały się w różnych wydaniach. W edycjach z lat 1955-1956 przestrzenie wędrówek poszerzyły się, dołączyły do nich regiony zdobyte po wojnie. Niegdyś na mapach wycieczek polskiej Pyzy były Grodno, Lwów i Wilno. Na motywach podróży Pyzy powstał też serial animowany dla dzieci: Wędrówki Pyzy. Dzielna podróżniczka pomaga ukryć się zwierzętom przed myśliwymi, odwiedza kujawskie wesele, wyjada toruńskie pierniki, obserwuje żniwa, jest zaciekawiona tym, co dzieje się ze zbożem w wiatraku, chłonie atmosferę jarmarku, odwiedza warsztat garncarski, zjednuje sobie władcę wydm.
Hanna Januszewska – prozaiczka, poetka, tłumaczka – urodziła się w Warszawie 20 kwietnia 1905. Oddała się twórczości dla dzieci, publikowała w „Świecie Dziewcząt”, „Płomyczku”, „Płomyku” i „Świerszczyku”, a od 1946 r. kierowała redakcją programów dla dzieci i młodzieży w Polskim Radiu. Za swoje pisarstwo została uhonorowana m.in. nagrodą literacką Prezesa Rady Ministrów, nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy, nagrodą Ministra Kultury i Sztuki i tą najmilszą – Orderem Uśmiechu. Zmarła 18 lipca 1980 r. w Warszawie.
Hanna Januszewska ma w Poznaniu swoją ulicę, która znajduje się na Osiedlu Bajkowym. Na pewno doskonale się czuje w otoczeniu ulic: Leśnych Skrzatów, Rumcajsa, Kubusia Puchatka, Złotej Kaczki, Wieczorynki, Sierotki Marysi, Makowej Panienki, a także autorów utworów dla dzieci: Jana Brzechwy, Juliana Tuwima, Stanisława Jachowicza, braci Grimm oraz Jana Christiana Andersena, którego baśnie przekładała. Jako że osiedle się rozbudowuje, być może z czasem swoją ulicę otrzyma także Pyza.

Joanna Roszak

Ratusz

Nie zawsze poznański Ratusz posiadał piękne krużganki, które tak zachwyciły wędrującą po polskich dróżkach Pyzę. Do zbudowania siedziby władz miejskich zobowiązał się już książę Przemysł I w przywileju lokacyjnym z 1253 r. Najstarsza wzmianka o Ratuszu pochodzi z 1310 r., ale powstał znacznie wcześniej, o czym świadczy zwornik na sklepieniu obecnej piwnicy z herbem Przemyślidów, którzy władali w Polsce na przełomie XIII i XIV w. Średniowieczny budynek miał kształt zbliżony do kwadratu, dwie duże sale znajdowały się na parterze, a trzy na piętrze. Do północno-zachodniej fasady przylegała niewielka wieża, która była sukcesywnie podnoszona, gdyż jej wielkość podkreślała znaczenie władzy miejskiej. Podczas wielkiego pożaru Poznania w 1536 r. właśnie wieża najbardziej ucierpiała i konieczna stała się generalna przebudowa Ratusza, którego konstrukcja była mocno naruszona, a wieża niestabilna. Magistrat poprosił o konsultację wrocławskiego architekta Wawrzyńca Güntera, który wskazał kierunki przebudowy, a przede wszystkim zarekomendował działającego na Śląsku wędrownego włoskiego budowniczego – Jana Baptystę Quadro z Lugano.
W 1550 r. podpisany został kontrakt pomiędzy miastem a włoskim architektem, którego efekty możemy podziwiać do dziś. Przebudowa trwała 10 lat (1550-1560), budynek otrzymał nowoczesną renesansową sylwetkę, fronton ozdobiono trzykondygnacyjną arkadową loggią, dobudowano część zachodnia obecnego budynku, a na pierwszym piętrze umieszczona została najbardziej reprezentacyjna miejska sala – Wielka Sień, której sklepienia wsparte były na dwóch filarach. Quadro przebudował także ratuszowe piwnice, zamknął ich wyjścia na rynek, przebudował sklepienia, rozbudował Ratusz ku wschodowi, a wszystko to pozwoliło mu na wzniesienie nowej ratuszowej wieży – zwanej wieżą Quadry – której wysokość (125 m) wprawiała w podziw przybywających do Poznania. Do dziś podziwiać można trzykondygnacyjną loggię, zwieńczoną zadaszoną attyką, gdzie odtąd odbywały się prezentacje władz miejskich, ogłaszanie wilkierzy oraz powitanie gości, dla których stanowiła część tzw. drogi paradnej. Kolejnym jej etapem była Wielka Sień ze wspaniale zdobionymi sklepieniami – w południowej części znajdowały się tam figuralne przedstawienia związków życia ludzkiego z żywiołami i kosmosem, część północna prezentowała natomiast związki miast i państwa, czego czytelnym wyrazem są herby Poznania i Rzeczpospolitej.
Imponująca wieża Ratusza strawiona została przez pożar (1675), zrekonstruowaną zniszczył huragan (1725). Odbudowana została dopiero w ramach wielkiej przebudowy Ratusza (1782-1784) prowadzonej przez Komisję Dobrego Porządku, wtedy to na jej szczycie znalazł się orzeł. Kolejna wielka przebudowa miała miejsce w latach 1910-1913, lecz wcześniej władze pruskie wzniosły neorenesansowy budynek tzw. Nowego Ratusza, na miejscu rozebranej Wagi Miejskiej, który połączony był od strony zachodniej ze starym gmachem. Po odzyskaniu niepodległości oba obiekty wykorzystywane były nadal przez władze miejskie. Zniszczony w czasie II wojny światowej Nowy Ratusz, jako symbolizujący niemieckie panowanie i nieprzystający do koncepcji odtworzenia renesansowej starówki, rozebrano, a na jego miejscu odbudowano Wagę Miejską.
Renesansowy poznański Ratusz poważnie zniszczony podczas wojny odbudowany został z przeznaczeniem na Muzeum Historii Miasta Poznania. W latach dziewięćdziesiątych XX w. przeprowadzono jego wielką renowację, podczas której ujawnione zostały fragmenty murów, farb i elementów zdobniczych z czasów renesansu, co pozwoliło na odrestaurowanie Ratusza w jego Quadrowskim wyglądzie. Dzięki temu znów podziwiać możemy w pełnej krasie ten najwspanialszy przykład renesansowego obiektu użyteczności publicznej na północ od Alp.

Paweł Cieliczko

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *