Jan Kasprowicz – Arena i park im. Jana Kasprowicza

142-jan-kasprowicz-arena-park-kasprowicza1860–1926
Marcinkowski był przedewszystkiem człowiekiem pracy, która uwazał za jedyna dzwignie skołatanego społeczenstwa. Wiedział on, ze narody, nieumiejace pracowac, nie maja racji bytu na ziemi, ze ostatecznie naturalnym porzadkiem rzeczy, zniknac musza zjej powierzchni. Brzydził sie prózniakami, przypominajac społeczenstwu na kazdym kroku działalnoscia swoja wielkie słowa Franklina: „Gdy wam kto powie, ze mozecie inna droga jak przez prace ioszczednosc dojsc do oswiaty, swobód idobrego bytu, wypedzcie go zposród was: on zatruje wasza przyszłosc” […] […] Wspanialszy ponad wszelkie monumenta pomnik wzniósł sobie wielki patriota ifi lantrop wpowołanych przez siebie do zycia instytucjach publicznych, zwłaszcza zas w„Towarzystwie pomocy naukowej”, które stało sie matka duchowa całej prawie inteligencji wielkopolskiej.

Zywot Karola Marcinkowskiego

W książce o wybitnych ludziach Poznania Poznaj Poznań (1939) jeden z rozdziałów Adolf Nowaczyński zatytułował Kasprowicz prymicjant i poświęcił nie jego poezjom, a pierwszej sztuce dramatycznej – Świat się kończy! Dramat z życia ludu wielkopolskiego w 5 odsłonach (1891). Nowaczyński podkreślał kompletną odmienność, od znanych i podziwianych dzieł Kasprowicza, omawianego dramatu, który opowiada o tym, jak Niemcy zaczęli budować w Poznańskiem pierwsze cukrownie, jak wykupywali ziemię od polskich chłopów, płacąc po 500 talarów za morgę, co doprowadziło do nagłego wzbogacenia sprzedających, ale też wyzwoliło w nich najgorsze instynkty, w konsekwencji zaś doprowadziło do upadku moralnego i całkowitego rozpadu wiejskiego mikrokosmosu. Publicysta czyni z tego utworu zwornik twórczości Kasprowicza, która rozpoczęła się od opowieści o upadku chłopskiego świata, a jej zwieńczeniem była Księga ubogich (1916), którą uważa za najwybitniejszy zbiór poezji wielkopolskiego poety. Podobną klamrą spiąć można relacje Kasprowicza z samym Poznaniem. W tym samym roku co Koniec świata…, nakładem Towarzystwa imienia Stanisława Staszyca we Lwowie, ukazała się bowiem broszura Żywot Karola Marcinkowskiego, przez autora książeczki „Moskwa wobec Unii i Polski” (1891). W opowieści Kasprowicza o najwybitniejszym poznańczyku można się dopatrywać wielu tropów autobiografi cznych. Obaj panowie pochodzili z niezbyt zamożnych rodzin, obaj uczęszczali do Gimnazjum im. Marii Magdaleny, obaj angażowali się w szkolne ruchy samokształceniowe i patriotyczne, dla obu działalność niepodległościowa zakończyła się wyrokami skazującymi i karami więzienia, obaj po wyjściu na wolność zmienili taktykę działania, a potem dzięki własnym talentom, wytrwałej pracy oraz wsparciu możnych mecenasów odnieśli wielkie sukcesy i z pożytkiem dla wszystkich wykorzystali swoje talenty. Marcinkowski pozostawił po sobie Towarzystwo Naukowej Pomocy i liczne instytucje, których zadaniem było wspieranie ubogiej a zdolnej młodzieży, Jan Kasprowicz natomiast – tomy poezji, prozy i publicystyki oraz cenną bibliotekę… w Poznaniu. Kasprowicz debiutował sonetem Poranek opublikowanym w 1878 r. w poznańskim tygodniku „Lech”, do Poznania trafi ła także najważniejsza spuścizna, jaką pozostawił po sobie poeta. W 1929 r. jego żona Maria Bunin zadecydowała bowiem o przekazaniu jego zakopiańskiej pracowni i biblioteki tworzonemu właśnie Muzeum Miejskiemu w Poznaniu, które znajdowało się na górnym piętrze poznańskiego Belwederu, czyli budynku administracyjnego Targów Poznańskich. Tak wspominał to Władysław Czarnecki: „W kwietniu przekazano muzeum bibliotekę pozostałą po śmierci Jana Kasprowicza w jego Harendzie koło Poronina. Postanowiono odtworzyć wiernie jego pracownię jako eksponat muzealny. Dokonali tego cieśle – górale z Poronina, przewieźli do Poznania i tu złożyli. […] Na ten cel trzeba było przeznaczyć jedną z sal, aby zbudować w niej wnętrze chaty zakopiańskiej. Harendę dla Kasprowicza projektował Witkiewicz. Uroczyste otwarcie biblioteki Jana Kasprowicza odbyło się 9 października 1930 r.”. Nowaczyński pisał o ekspozycji: „Bardzo ładne sale z pamiątkami i ikonografi ą pod pietystyczną pieczą p. Zaleskiego w Muzeum Poznańskim”. Było to pierwsze muzeum literackie w Poznaniu, które powstało wiele lat przed podobnymi placówkami gromadzącymi pamiątki i honorującymi twórczość: Henryka Sienkiewicza, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Kazimiery Iłłakowiczówny czy Jerzego Pertka. Niestety w czasie wojny muzeum wraz z bezcennym księgozbiorem spłonęło. Być może powodem przekazania biblioteki Jana Kasprowicza Poznaniowi było wyjątkowe uwielbienie, z jakim poeta spotykał się właśnie w tym regionie. W książeczce Kult Jana Kasprowicza w Wielkopolsce (1936) Stanisław Waszak pisze o entuzjazmie towarzyszącym przybyciu Kasprowicza: „Pisma poznańskie zgodnie stwierdzają, że poruszenie i zainteresowanie się Poznania przyjazdem i odczytami Kasprowicza nie mają sobie równych w kronice kulturalnych wydarzeń przemysławowego grodu. Poeta czarował potężną swą indywidualnością, intrygował głośną już sławą, przyciągał wybitnymi walorami towarzyskimi. Znalazł zresztą w Poznaniu liczne grono swych gimnazjalnych i uniwersyteckich kolegów, którzy solidarnie pospieszyli wyrazić »swojemu wielkiemu koledze« szczery podziw i uznanie”. Włodarze Poznania nie pozostali dłużni i ufundowali Nagrodę Literacką Miasta Poznania im. Jana Kasprowicza, która miała nie tylko honorowy wymiar, bo jej laureat otrzymywał także czek na 10 000 zł. Pierwszym laureatem tejże został jednak Roman Dmowski, który – zdaniem endeckich jurorów – był wybitniejszym literatem od Stanisława Przybyszewskiego, co wywołało największy skandal literacki w przedwojennym Poznaniu.

Paweł Cieliczko

no images were found

Arena i park im. Jana Kasprowicza
Podobienstwa miedzy Janem Kasprowiczem iKarolem Marcinkowskim, którego biografie Kasprowicz napisał, mozna mnozyc. Obaj zostali nie tylko patronami ulic, ale takze miejskich parków. Park Karola Marcinkowskiego znajduje sie miedzy ul. Towarowa ial. Niepodległosci, natomiast park im. Jana Kasprowicza, podobnie jak jego biblioteka imuzeum, wiaze sie zPowszechna Wystawa Krajowa, araczej zpustym obszarem pozostałym po jej zakonczeniu. Ten najwiekszy kompleks rekreacyjny Łazarza ma powierzchnie ponad 9 ha iznajduje sie miedzy ulicami pisarzy: Reymonta, Wyspianskiego, Jarochowskiego iChociszewskiego. Utworzono go wlatach 1936–1939 na terenach powystawowych, auroczyste otwarcie zaplanowane było na 1 wrzesnia 1939 r. Wczasie okupacji został zniszczony przez Niemców, którzy planowali przeniesienie na ten teren Ogrodu Zoologicznego. Odbudowa parku rozpoczeła sie dopiero w1962 r., kiedy to mieszkancy Grunwaldu iŁazarza wczynie społecznym uporzadkowali go iobsadzali roslinnoscia. W1967 r. uzbiegu ulic Jarochowskiego iNiegolewskich stanał kamienny obelisk zwyrzezbiona przez Edwarda Haupta podobizna Jana Kasprowicza. Na terenie parku znajduja sie liczne obiekty sportowe: korty tenisowe, boiska do squasha, stadion sportowy klubu „Energetyk” (aktualnie rozbierany), letnia pływalnia, trasy rowerowe, ale najbardziej charakterystycznym obiektem od lat pozostaje HalaWidowiskowo-Sportowa Arena, wybudowana wlatach 1972–1974 według projektu Jerzego Turzenieckiego, która otwarto, upamietniajac 30-lecie PRL. Kształtem (odwrócony spodek) miała przypominac Pałac Sportowy zbudowany wRzymie w1958r. Ma srednice 100 m, ajej kopuła wnajwyzszym punkcie mierzy 27 m ipokryta jest blacha anodowana na złocisty kolor. Wnetrze wyposazone jest w4000 miejsc siedzacych na trybunach oraz ok. 3000 miejsc dostawnych. WArenie odbywaja sie najwieksze poznanskie koncerty iimprezy masowe. Nazwa obiektu wywodzi sie z czasów Powszechnej Wystawy Krajowej, podczas której w miejscu tym ustawiono arene do prezentacji zwierzat. Potem wybudowano tam boisko, potocznie nazywane wciaz „arena”, a czytelnicy „Gazety Poznanskiej” w plebiscycie zdecydowali, by własnie tak nazwac nowa hale widowiskowa.

Paweł Cieliczko

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *