Jerzy Korczak – Pomnik i Muzeum Armii „Poznań”

166-jerzy-korczak-pomnik-muzeum-armii-poznanur. 1927

Generał westchnął, zimna kawa z trudem przechodziła przez gardło. Przypomniał sobie słowo w słowo, co powiedział do niego Rydz któregoś sierpniowego dnia. „Może pan być pewny, że ja wojny lekkomyślnie nie wywołam, ale gdy będziemy zmuszeni do wojny, będziemy się bić tak jak potrafimy i umiemy!” Piękna deklaracja! […] Gruba krecha Wisły rozdzielała kraj na dwie części. Armia „Poznań” była jedną z pięciu armii zgrupowanych na lewym brzegu rzeki. Stała ona pomiędzy armiami „Pomorze” i „Łódź”. […]
Zadania armii „Poznań” zostały określone w dyrektywie Naczelnego Dowództwa w sposób następujący:
1. podstawowym zadaniem armii jest: osłaniając się na kierunku Frankfurt – Poznań przede wszystkim ubezpieczyć własnym działaniem skrzydła armii „Łódź” i armii „Pomorze”. W razie przeważających sił nieprzyjaciela nie dać się zepchnąć na ostateczną linię obrony. […]

Cóżeś ty za pani… opowieść o walkach Armii „Poznań”

Epopeja Cóżeś ty za pani… przedstawia działania Armii „Poznań” we wrześniu 1939 r. Książkę poprzedza motto z Kazimierza Wierzyńskiego: „Ares odszedł i Niki odeszły zwycięskie”. Za podstawę źródłową tej opowieści posłużyły dokumenty, relacje uczestników walk, pamiętniki i notatki, materiały archiwalne. Jerzy Korczak posługuje się prawdziwymi nazwiskami postaci, gdyż zasługują na to, by nie zakładać im maski fikcji. Opisuje wydarzenia wojenne w szczegółach, z żołnierską fantazją i duchem walki. Kończy opisem bitwy nad Bzurą. Ta książka sprawiła, iż mawia się o Korczaku jako o polskim Corneliusie Ryanie (amerykański dziennikarz i twórca powieści historycznych osadzonych w realiach II wojny światowej, autor książki O jeden most za daleko). Jerzy Korczak wraz z Ryszardem Dylińskim i Mieczysławem Skąpskim zredagował tom Ucieczki ku wolności (wspomnienia o ucieczkach Polaków z hitlerowskich obozów) – owoc konkursu ogłoszonego przez poznańskie pismo „Tydzień” i dwutygodnik „Za wolność i lud”.
Jerzy Korczak urodził się w 16 lutego 1927 r. w Krakowie. W 1943 r. wstąpił do Gwardii Ludowej, w maju 1944 r. zapisał się do Polskiej Partii Robotniczej, potem wraz z II Armią Wojska Polskiego zdobywał Wał Pomorski i Pragę. Po zakończeniu wojny porucznik Korczak walczył jeszcze z bandami Ukraińskiej Powstańczej Armii w Bieszczadach. W 1947 r. zdał maturę i podjął studia na Wydziale Dyplomatyczno-Konsularnym, znanej jako kuźnia komunistycznych kadr, Akademii Nauk Politycznych w Warszawie, a w latach 1949-1950 pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.
Debiutował książkami batalistycznymi, gdzie opisywał wydarzenia wojenne i powojenne, w których brał osobisty udział: Trzy spotkania (1950), Odcinek południowy (1952), Czterdzieści osiem gwiazd (1953), Spalony las (1954), Z pamiętnika chorążego Matuszaka (1954). Powieści te nie ograniczały się do opisywania szlaku bojowego oraz przeżyć żołnierzy frontowych, ale także pełne są wyzwisk i obelg kierowanych ku żołnierzom Armii Krajowej. Korczak zamierzał zresztą napisać znacznie więcej podobnych książek, co zapowiadał przy okazji wydania Spalonego lasu, który miał otwierać dłuższy cykl powieściowy. Śmierć Stalina i zmiany polityczne określane mianem odwilży i polskiego października zmusiły go jednak to zrewidowania tych zamierzeń pisarskich, a chyba także do opuszczenia Warszawy.
W 1952 r. przyjechał do Poznania i został kierownikiem artystycznym Teatru Satyry. Porzucił tematykę wojenną, a w jego twórczości dominowała wówczas obyczajowa groteska. Po kilkunastu latach powrócił jednak do pisania książek o tematyce wojennej, a stało się tak za sprawą samego Macieja Słomczyńskiego. Korczak tak opisuje okoliczności tego zdarzenia: „Kiedy w latach sześćdziesiątych zamknięto mi w Poznaniu teatr, którym kierowałem, wpadłem w prawdziwą rozpacz. Nie wierzyłem, że uda mi się utrzymać siebie i rodzinę tylko z pióra. Ale Maciek, dla którego nie istniały żadne przeszkody, od razu znalazł dla mnie radę. >>Przestań jęczeć, ty gołąbku niepokoju. Siadaj i pisz coś o wojnie dla młodzieży<>Dyktuj. Musisz zachować twarz i nie stracić dupy<>d<< oznaczało oczywiście pieniądze”.
Dzięki temu zdarzeniu powstały liczne książki Korczaka poświęcone tematyce wojennej, ale wolne od nadmiernego balastu ideologicznego, m.in. Pierożek drewniany (1960), Pogrzeb z gramofonem (1963), Między swastyką a trójzębem (1964), Hamletówka (1965), Klucz do Berlina (1966), Wał Pomorski (1964), Przeklęte wzgórze 186,0 (1968), Jak na niebie, tak i na ziemi (1969), Cóżeś ty za pani… (1979-1983). Że były to opowiadania, powieści, wspomnienia i reportaże znacznie lepsze od tych powojennych, świadczy choćby nagroda PEN Clubu, którą został uhonorowany.
Akcentując wątek poznański, warto dodać, że napisał też szkice Pamięć ci wszystko wybaczy (2001) – przyczynki do biografii, plotki, rysy portretowe, anegdoty. Pojawiają się w nich wspomnienia (wiele poznańskich!) o tytanie pracy, Macieju Słomczyńskim, Romanie Brandstaetterze, żonie futurysty – Alicji Sternowej, o popołudniach z Iłłakowiczówną, Jerzym Grotowskim, o Domu Pracy Twórczej w Zakopanem, o Adamie Włodku – mężu Wisławy Szymborskiej, Konstantym Puzynie, Egonie Naganowskim, Arturze Marii Swinarskim, Janie Karskim.

Sabina Semik

Pomnik i Muzeum Armii „Poznań”

Monumentalny pomnik Armii „Poznań” stanął na północnym stoku Wzgórza św. Wojciecha, by uczcić pamięć wielkopolskich żołnierzy poległych w wojnie obronnej 1939 r. Starania o uhonorowanie podkomendnych gen. Kutrzeby podjęto już w 1945 r., zintensyfikowane zostały w połowie lat sześćdziesiątych, jednak dopiero fala wolnościowych przemian roku ’80 spowodowała, że w styczniu 1981 r. podjęto decyzję o wzniesieniu monumentu. Pomnik zaprojektowali Anna Rodzińska-Iwiańska i Józef Iwiański, a odsłonięty został 1 września 1988 r. Swoistą dedykacją stanowi napis – ŻOŁNIERZOM ARMII POZNAŃ – WIELKOPOLANIE. Monument symbolicznie przedstawia opór stawiany przez polskie jednostki (pięć wysmukłych bagnetów wykonanych z jasnego metalu), które bronią się przed nawałnicą (obrazowaną przez cztery pochylone, metalowe słupy, wielokrotnie potężniejsze od przygniatanych bagnetów). Kompozycję dopełnia znajdujące się pod nimi mauzoleum, pośrodku widnieje krzyż Virtuti Militari, a dookoła wypisane są nazwiska poległych żołnierzy.
Pamięć o Armii „Poznań” upamiętniona została w 1982 r., dzięki otwarciu jej muzeum w częściowo zrekonstruowanych kazamatach twierdzy winiarskiej. Prezentowane są w nim dokumenty, fotografie, a także lekkie uzbrojenie i wyposażenie żołnierzy wielkopolskiej armii, natomiast plansze pozwalają dokładniej zapoznać się z przebiegiem najważniejszego starcia tego zgrupowania – Bitwy nad Bzurą. W części sal eksponowane są pamiątki dotyczące ruchu oporu w Wielkopolsce w okresie okupacji.

Paweł Cieliczko

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *