Michaił Szołochow – Cmentarze na Cytadeli

346-michail-szolochow-cmentarze-cytadela1905-1984

Rozstrzelali tych nieboraków, a nas popędzili dalej. Dowódca plutonu, z którym zadusiliśmy tamtego zdrajcę, trzymał się mnie do samego Poznania, a pierwszego dnia co rusz ściskał mi w marszu rękę. W Poznaniu rozłączyli nas z jakiejś tam przyczyny. Widzisz, bracie, otóż ja od pierwszego dnia postanowiłem uciekać do swoich. Ale chciałem biec na pewniaka. Aż do Poznania, gdzie umieścili nas w prawdziwym obozie, nie nadarzyła mi się prawdziwa okazja. Dopiero w obozie poznańskim podwinęło mi się coś takiego: w końcu maja posłali nas do pobliskiego lasku kopać groby dla naszych zmarłych jeńców wojennych – bardzo dużo naszych umierało wtedy na dyzenterię. Kopię ja tę poznańską glinę i wciąż się rozglądam dokoła. Naraz spostrzegłem, że dwóch wartowników usiadło i zabrało się do jedzenia, a trzeci zdrzemnął się na słoneczku. Rzuciłem łopatę i cichutko poszedłem za krzak… A potem – biegiem, prosto w tę stronę, gdzie słońce wschodzi…

Los człowieka

Opowiadanie Los człowieka powstało w 1957 r., w Polsce wydano je trzy lata później. Akcja rozgrywa się wiosną, dwa lata po wojnie. Andrzej Sokołow czeka z synem na prom. Napotkanemu starcowi opowiada historię swoich wojennych lat – mówi o ślubie, narodzinach syna i córki, powołaniu do wojska. Przeżył niemieckie bombardowanie, wypadek samochodowy, niewolę niemiecką. W jednym z obozów pracował jako kierowca. Ojciec, matka i siostra zmarli z głodu. On służył w Armii Czerwonej i dostał się do niewoli w Niemczech. W warunkach obozowych nie był Andriejem Sokołowem, ale numerem 331. Po wojnie pracował jako rozwoziciel zboża. W jednym z miasteczek powiedział spotkanemu chłopcu – Wianuszce, że jest jego ojcem. Gdy Sokołow skończył opowiadanie, przypłynęła jego łódź. „Dwaj osieroceni ludzie, dwa ziarnka piasku ciśnięte w obce strony przez huragan wojenny o niebywałej mocy” – charakteryzował Szołochow bohaterów tej opowieści.
Rosyjski pisarz, Michaił Aleksandrowicz Szołochow, urodził się nad Donem 24 maja 1905 r., zmarł 21 lutego 1984 r. W latach 1920-1922 walczył w wojnie domowej. Od 1922 r. mieszkał w Moskwie. Dwa lata później stał się członkiem organizacji literackiej RAPP (Rosyjskie Stowarzyszenie Pisarzy Proletariackich). Podczas II wojny światowej pracował jako korespondent frontowy. Od 1937 r. był deputowanym do Rady Najwyższej ZSRR. Autor słynnej epopei Cichy Don, którą pisał po pobycie w Moskwie i powrocie nad Don do stanicy Wieszeńskiej (dwa pierwsze tomy powstały w 1928 r., tom trzeci – w 1932 r., tom czwarty – w 1940 r.). Akcja rozgrywa się w latach 1928-1940 w rzeczywistości kozackiej. W 1965 r. Szołochow otrzymał literacką Nagrodę Nobla za „siłę artystyczną i prawdziwość epopei o dońskim kozactwie w przełomowych dla Rosji czasach”. Grigorij Melechow, bohater epopei, żyje nad Donem szanując stare kozackie tradycje. Doświadcza wojny, rewolucji. Ten wątek jednak przeplata się z miłosnym, Grigorij ma romans z Aksinią Astapową.
Szołochow napisał także Znamię, Opowiadania znad Donu, Laurowy step, Zaorany ugór, Naukę nienawiści, Oni walczyli o ojczyznę, Los człowieka. Istnieje jednak tzw. kwestia szołochowowska – czy to rzeczywiście on stworzył Cichy Don? Badacze nie wykluczają, że prawdziwe autorstwo należałoby przyznać Fiodorowi Kriukowi, pisarzowi kozackiemu, zabitemu w 1920 r. przez bolszewików, którego archiwum przejął Szołochow.

Joanna Roszak

no images were found

Cmentarze na Cytadeli

Bohater powieści Szołochowa był więźniem Fortu Winiary, który szerzej zaprezentowany jest przy okazji hasła poświęconego Marii Konopnickiej. Cytadela była jednak nie tylko wielkim kompleksem militarnym, ale także więzieniem, miejscem straceń oraz ostatniego spoczynku. Stąd jej stoki otoczone są wiankiem cmentarzy tych, którzy tu ginęli w różnym czasie i w różnych mundurach.
Idąc z Muzeum Armii „Poznań” (omawianego przy haśle o Jerzym Korczaku) trafiamy na utworzony w 1920 r. Cmentarz Garnizonowy Brytyjski, który wygląda tak jak wyglądają brytyjskie nekropolie wojskowe w dowolnym zakątku świata. Prosty kamienny krzyż otoczony jest szeregami jednakowych białych płyt nagrobnych. Pogrzebani na nim Brytyjczycy zmarli w niemieckiej niewoli w latach I wojny światowej, a po II wojnie światowej złożono tu prochy 320 lotników RAF zestrzelonych nad Polską oraz 50 oficerów RAF rozstrzelanych po nieudanej ucieczce z obozu w Żaganiu.
Obok znajduje się Cmentarz Bohaterów Polskich – ofiar II wojny światowej, są nimi: żołnierze, którzy zginęli podczas nalotu na Ławicę 1 września 1939 r., spaleni żywcem w żabikowskim obozie, rozstrzelani w Lasku Golęcińskim, niezidentyfikowane ofiary terroru hitlerowskiego, zamęczeni i spaleni w krematorium i spalarni śmieci, a także cytadelowcy – poznaniacy, którzy ponieśli śmierć podczas szturmu na Cytadelę, wreszcie ofiary Poznańskiego Czerwca 1956 r.
Z polskim łączy się – najbardziej okazały – Cmentarz Bohaterów Radzieckich. Wejście do niego wiedzie szerokim schodami, bramy strzegą cztery haubice, a nad całością dominuje 23-metrowy obelisk – Pomnik Bohaterów wzniesiony już we wrześniu 1945 r. Przy zdobywaniu cytadeli zginęło ok. 10.000 czerwonoarmistów, z których 5829 spoczywa tutaj, a 4300 na Cmentarzu Miłostowskim.
Idąc na zachód, zobaczymy granitowy pomnik na mogile 133 żołnierzy francuskich, którzy zmarli w pruskiej niewoli w latach 1870-1871. Nieco dalej trafimy na pomnik upamiętniający żołnierzy rosyjskich, którzy zginęli w niewoli niemieckiej podczas I wojny światowej.
Dalej na zachód znajdują się nieliczne pozostałości najstarszego tutejszego cmentarza, pochodzącego z połowy XIX wieku i należącego do parafii św. Wojciecha, na którym pochylić się można nad kwaterą powstańców wielkopolskich 1918-1919 oraz żołnierzy polskich poległych w latach 1918-1920.
Za nim jest zaś cmentarz garnizonowy z mogiłą powstańców styczniowych, a także pomnikami i mogiłami żołnierzy 7. Pułku Strzelców Konnych oraz 57. Pułku Piechoty Wielkopolskiej, a także grobami lotników garnizonu poznańskiego.

Paweł Cieliczko

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *