Nikos Chadzinikolau 1935-2009
Osiedla Literackie

046-nikos-chadzinikolau-osiedla-literackie

Na ulicy Staffa pada śnieg,
płatki jakby z rozbitego nieba,
za oknem żal się skrywa
jak dziwny sens w bezsensie.
Wiatr zabiera wszystkie cienie,
zostawia małe rany.
Z kominków dym się unosi
jak obłok nierealny.
Pies szczeka niegroźnie,
dziewczyna biegnie po śniegu
z roztropnymi płatkami we włosach.
Na ulicy Staffa pada śnieg
miękko jak puszysta tkliwość.
I choć okna domów zamknięte,
nie ma tajemnic.

Zima

Droga Nikosa Chadzinikolau do domu, który odnalazł w swej nowej ojczyźnie – Polsce, była niczym podróż Odyseusza do Itaki. Ten poeta, tłumacz i historyk literatury urodził się w Grecji 1 października 1935 r., w miasteczku Trifilli. Po wojnie domowej (1946-1949) wyjechał do Jugosławii, gdzie w Bitoli spotkał Ivo Andricia – laureata literackiej Nagrody Nobla z 1960 r. Pisarz dobrze znał język polski, a swymi opowieściami o studiach na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie i pobycie w Polsce zachęcił młodego poetę do przyjazdu do naszego kraju. W tym samym czasie jego rodzice znaleźli się w Taszkiencie w Uzbekistanie. Tam jego ojciec zmarł na zawał serca, a matka zdecydowała się na powrót do Grecji i wraz z synami Panajotisem i Manolisem zamieszkała w Salonikach. On sam jako piętnastolatek znalazł się w Szczecinie, gdzie ukończył gimnazjum i szkołę muzyczną. Na studia polonistyczne wyjechał do Poznania, by później rozpocząć pracę w szkolnictwie – najdłużej uczył w XII LO. Był doktorem nauk humanistycznych i pracownikiem naukowym UAM. Swoje pierwsze nie opublikowane wiersze napisał w wieku 12 lat po grecku, debiutował w 1956 r. w greckiej prasie, a w styczniu 1958 r. – jednocześnie na łamach „Pomorza” i „Tygodnika Zachodniego”. Sam poeta wyznaje: „Cieszę się, że mój rodowód, znajomość języka greckiego od kolebki, języka polskiego z wyboru, psychiki ludzi Południa i Północy oraz dar poetyckiego myślenia pozwalają na realizowanie ambitnych zamierzeń, na umocnienie wielowiekowego mostu łączącego Grecję z Polską”. Podwójne obywatelstwo i świetna znajomość obu języków sprawiły, że poeta zbliżył obie kultury. Prowadził lektorat języka greckiego na UAM w Poznaniu, szkołę dla dzieci greckich w Polsce, a także współredagował tygodnik „Dimokratis” oraz pierwszy słownik polsko-grecki (1956). Na język polski przełożył m.in. światowy bestseller Nikosa Kazantzakisa Greka Zorbę, Bajki Ezopa, Aforyzmy Greków, Erotyki Safony, dramaty Sofoklesa: Antygonę, Elektrę i Króla Edypa. Szczytowym osiągnięciem jego wieloletniej pracy translatorskiej jest pierwszy w dziejach Polski przekład z języka starogreckiego Iliady Homera (2001). Na język Grecji przełożył m.in. Baśnie polskie i poezję Szymborskiej oraz Miłosza. „[…] ma ona smak gorzko-słony. Takie jest greckie powietrze, taki jest smak oliwek, sól osadzająca się na ramionach wiatraków i na wargach po kochaniu się z tamtejszymi dziewczynami. Kroplą soli na wargach jest każdy wiersz” – tak o poezji Nikosa Chadzinikolau napisał jej czeski tłumacz Libor Martinek. Z kolei D.T. Lebioda podsumował: „Nie może chyba dziwić to, że pod powierzchnią tych strof wyczuwalna jest cała tradycja kultury greckiej, że pobrzękują w nich echa dawnych, dobrze znanych poematów bohaterskich. A przy tym także i teraźniejszość literatury kraju, który kiedyś był kolebką cywilizacji – miękkość i delikatność Kawafisa, mądrość Elitisa i drapieżność Ritsosa”.
Chadzinikolau opublikował ponad 100 książek, w tym przeszło 35 tomów poezji (m.in. Barwy czasu, Exodus, Słoneczny żal, Bez maski, W magii światła, Galop światła, Aforyzmy i Haiku, dwie powieści, Literaturę nowogrecką 1453-1983 (1986, praca naukowa, pierwsza historia literatury greckiej w dziejach Polski), Mity greckie. Był inicjatorem i redaktorem Białej i Kolorowej Serii Poetyckiej, inicjatorem i organizatorem Międzynarodowych Listopadów Poetyckich, a także Międzynarodowych Festiwali Poetyckich w Grecji (Chalkida-Eubea).
W lutym 2002 r. został uhonorowany jako pierwszy pisarz polski Złotym Medalem Amerykańskiego Instytutu Kultury Polskiej w Miami (USA) za promowanie kultury polskiej w Grecji i greckiej w Polsce. Założył Towarzystwo Przyjaźni Grecko-Polskiej i Polsko-Greckiej, promował wokalistów Paulosa Raptisa i Eleni, był konsultantem opery M. Theodorakisa Elektra oraz musicalu Zorba. Zmarł 6 listopada 2009 r. w Poznaniu.

Aldona Szukalska

no images were found

Osiedla Literackie

Niepozorna ul. Leopolda Staffa z szeregowymi domami z lat osiemdziesiątych XX w. jest jedną z najczęściej opiewanych ulic Poznania, co zawdzięcza temu, że przez lata mieszkał przy niej Nikosowi Chadzinikolau, który swe wrażenia zapisywał w wierszach jej poświęconych. Na Osiedlu Literatów sąsiaduje ona z ulicami: B. Leśmiana, K.K. Baczyńskiego, a także bohaterów naszego przewodnika: W. Bąka, K.I. Gałczyńskiego, Z. Kosidowskiego, J. Sztaudyngera czy A.M. Swinarskiego.
Ludzie pióra patronują też licznym zakątkom sąsiedniego Osiedla Bajkowego, gdzie swoje ulice mają: J.Ch. Andersen i bracia Grimm, ale też H. Januszewska, S. Jachowicz, J. Brzechwa, J. Tuwim, J. Porazińska oraz bohaterowie ich bajek: Leśne Skrzaty, Złota Kaczka, Rumcajs, Jaś i Małgosia, Szeherezada, Krasnoludki, Lis Witalis, Boruta, Rokita, Pan Twardowski czy Smok Wawelski.
Według innego literackiego klucza dobrano patronów uliczek między domkami na trzecim z osiedli przylegających do Lasku Marcelińskiego, którymi są bohaterowie powieści polskiego noblisty. Na Osiedlu Sienkiewiczowskim od ul. Wołodyjowskiego odchodzą uliczki upamiętniające pozostałych bohaterów Trylogii: Zagłobę, Podbipiętę, Skrzetuskiego, Bohuna, Kmicica i Ketlinga, kobiety: Helenę Kurcewiczównę, Oleńkę Bilewiczównę i Hajduczka, a także: Józwę Butryma, Rocha Kowalskiego, Oskierkę, Sorokę i Kiemliczów.
Kolejnym osiedlem honorującym ludzi pióra jest Strzeszyn, przez który biegnie ul. Literacka. Pierwsza jego część to tzw. Strzeszyn Literacki, gdzie swoje ulice mają XX-wieczni pisarze: T. Boy-Żeleński, K. Bunsch, A. Fiedler, S. Grochowiak, Z. Herbert, G. Herling-Grudziński, W. Gombrowicz, K. Irzykowski, J. Iwaszkiewicz, J. Kasprowicz, S. Kisielewski, Z. Kubiak, S. Lem, Cz. Miłosz, J. Parandowski, T. Parnicki, E. Paukszta, M. Pawlikowska-Jasnorzewska, E. Szelburg-Zarembina, J. Szpotański, ks. J. Twardowski. Na sąsiednim tzw. Strzeszynie Greckim honorowani są twórcy pochodzący – podobnie jak Nikos – z Grecji: Ajschylos, Arystofanes, Eurypides, Hezjod, Homer, Sofokles, Teokryt, Safona, a także ze starożytnego Rzymu: Wergiliusz, Owidiusz, Horacy, Seneka, Plaut, Lukrecjusz, Juwenalis.
Najznamienitsi pisarze i poeci: A. Mickiewicz, J. Słowacki, Z. Krasiński, C.K. Norwid, J. Kochanowski, M. Rej, A. Asnyk oraz pisarze: H. Sienkiewicz, J.I. Kraszewski, B. Prus mają swoje ulice na poznańskich Jeżycach. Pisarki: K. Iłłakowiczówna, Z. Nałkowska i M. Konopnicka na Grunwaldzie, natomiast pomiędzy S.W. Reymonta, S. Przybyszewskiego i S. Żeromskiego podzielona została dawna al. Okrężna.

Paweł Cieliczko

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *