Wisława Szymborska – Collegium Minus

352-wislawa-szymborska-collegium-minusur. 1923

Urodziłam się na Ziemi Wielkopolskiej, co oczywiście nie jest żadną moją zasługą – ale tutaj pracował mój ojciec i jeszcze do niedawna żyli ludzie, którzy go pamiętali. Na tej ziemi odnajduję za każdym razem swoje pierwsze ujrzane w życiu krajobrazy. Tutaj było (i jeszcze jest, choć mniejsze) moje pierwsze jezioro, pierwszy las, pierwsza łąka i chmury.

15 maja 1995, z przemówienia z okazji przyznania tytułu
doctora honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza

Wspomniane w przemówieniu pierwsze jezioro, pierwszy las, pierwsza łąka i chmury Wisławy Szymborskiej należą do krajobrazu Bnina, od 1961 r. mającego wspólną administrację z oddalonym o kilometr Kórnikiem, ok. 20 km na południowy wschód od Poznania. Do atrakcji turystycznych Kórnika należy Zamek, utrzymany w neogotyckim stylu (wedle projektu Karola Friedricha Schinkla) – siedziba Biblioteki PAN. Kto zawita do Kórnika, nie powinien odmówić sobie wizyty w tamtejszym arboretum z ogrodem dendrologicznym – największym i najstarszym w Polsce, założonym przez Tytusa i Jana Działyńskich. Z Zamkiem wiąże się legenda o Białej Damie – Teofili z Działyńskich Potulickiej, wedle której Biała Dama nocą schodzi z obrazu i w parku czeka na jeźdźca na białym rumaku.
Wisława Szymborska urodziła się 2 lipca 1923 r. w podpoznańskim Bninie, w dawnym folwarku zwanym Prowentem, gdzie jej ojciec Wincenty Szymborski zarządzał majątkiem hrabiego Władysława Zamoyskiego. Fakt przyjścia tu na świat noblistki upamiętniono tablicą. Pan Szymborski przyjechał do Bnina w styczniu 1923 r. Jego żona Anna Maria, wraz z pierwszą córką Nawoją, dołączyła do niego w kwietniu i już niebawem urodziła Marię Wisławę Annę. Dziewczynkę ochrzczono 2 sierpnia w kościele parafialnym w Bninie. Kórnik raz pojawia się w wierszu Szymborskiej (w szwedzkim tłumaczeniu Rozpoczętej opowieści). Jacek Baluch miejsce jej urodzenia wspomniał zaś w jednym z limeryków: „W nędznej szopie narodzona, w Kórniku, / nie przywykła żyć na świeczniku”. Rodzina Szymborskich mieszkała w pobliżu Poznania przez trzy lata, później przeprowadziła się do Torunia, a następnie – do Krakowa. Poetka gościła w Kórniku w 1969 r. (przygotowano dla niej wieczór autorski w Liceum Ogólnokształcącym, spotkanie zorganizowane przez Ryszarda Krynickiego), w 1980 r. (na Święto Magnolii) i w 1992 r.
Jej biografowie podkreślają, że Szymborska niechętnie odpowiada na pytania dotyczące dat: „Obowiązuje zwięzłość i selekcja faktów. / Zmiana krajobrazów na adresu / i chwiejnych wspomnień w nieruchome daty” (Pisanie życiorysu). W wierszu Dnia 16 maja 1973 roku pisała natomiast: „Jedna z tych wielu dat, / które nie mówią mi już nic”.
Do Wielkopolski Wisława Szymborska chętnie wracała: 27 października 1994 r. w ramach Czwartków Literackich w Pałacu Działyńskich odbył się wieczór „NaGłosu” dedykowany Stanisławowi Barańczakowi, w którym wzięła udział wraz z m.in. Julianem Kornhauserem, Ryszardem Krynickim, Bronisławem Majem, Piotrem Sommerem.
Mocno związana z Krakowem, gdzie studiowała polonistykę i socjologię na Uniwersytecie Jagiellońskim (1945-1948), a od 1953 r. prowadziła w „Życiu Literackim” dział poezji i własną rubrykę Lektury nadobowiązkowe (zebrane później w tomie o tym tytule). Poetka, eseistka, tłumaczka z języka francuskiego, laureatka literackiej Nagrody Nobla za rok 1996 („za poezję, która z ironiczną precyzją odsłania prawa biologii i działania historii we fragmentach ludzkiej rzeczywistości”). Jej wiersze przełożone zostały za wiele języków, m.in. na angielski, francuski, niemiecki, holenderski, hiszpański, czeski, słowacki, szwedzki, bułgarski, albański i chiński. Poetka chowa się za maskami żartu, ironii, paradoksu, interesuje ją budowanie dialogu między ludźmi.
Szymborska – twórczyni poezji konceptualnej, intelektualnej, dyskretnej, gdy idzie o wyrażanie emocji, „staroświecka jak przecinek autorka paru wierszy”, pisze mało, wydała ok. 300 wierszy, zebranych w tomach: Dlatego żyjemy (1952), Pytania zadawane sobie (1954), Wołanie do Yeti (1957), Sól (1962), Sto pociech (1967), Wszelki wypadek (1972), Wielka liczba (1976), Ludzie na moście (1986), Koniec i początek (1993), Widok z ziarnkiem piasku (1996), Sto wierszy – sto pociech (1997), Chwila (2002), Dwukropek (2005), Tutaj (2009).
Jerzy Kwiatkowski mówił o „prześmiewczym heroizmie” Szymborskiej, która starała się uciekać od polityki: „Być albo nie być, oto jest pytanie. / Jakie pytanie, odpowiedz kochanie. / Pytanie polityczne”. Poetkę interesuje kondycja współczesnego człowieka, ironia losu, działanie przypadku. Odbierając Nagrodę Nobla, powiedziała: „Wysoko sobie cenię dwa małe słowa: »nie wiem«. Małe, ale mocno uskrzydlone. Rozszerzające nam życie na obrazy, które mieszczą się w nas samych, i obrazy, w których zawieszona jest nasza nikła ziemia”. O tym, czym jest poezja, pisała w swoim najbardziej znanym – obok Kota w pustym mieszkaniu – wierszu: „A ja nie wiem, i nie wiem, i trzymam się tego, / Jak zbawiennej poręczy” (Niektórzy lubią poezję).

Joanna Roszak

 

 

Collegium Minus

Collegium Minus to najbardziej charakterystyczny obiekt i symbol Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Wzniesiony został w latach 1905-1910 dla potrzeb pruskiej Akademii Królewskiej, jako jeden z ważnych elementów tworzonej wówczas dzielnicy zamkowej. W bogato zdobionej, neorenesansowej fasadzie budynku, oprócz licznych zdobień, znajdują się – umieszczone w wykuszach między oknami – dwie rzeźby symbolizujące naukę i sztukę. Szczęśliwie, z okazji setnych urodzin, budynek został doskonale odrestaurowany, dzięki czemu znów można dostrzec i podziwiać liczne – przez lata zakryte – detale architektoniczne.
Najważniejszą salą Collegium Minus jest Aula Uniwersytecka, której sklepienie zdobi plafon przedstawiający rydwan Apolla w otoczeniu 9 muz oraz scenę porwania Eurydyki, którą w 1947 r. namalował Wacław Taranczewski. Aula słynie z doskonałej akustyki, co zawdzięcza podłużnemu kształtowi i kolebkowemu sklepieniu. W niej odbywają się liczne koncerty, między innymi w ramach organizowanego co pięć lat Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego, którego pierwsza edycja miała miejsce w 1935 r., co czyni go najstarszym konkursem skrzypcowym na świecie. W niej odbywają się najważniejsze uroczystości akademickie – absolutoria czy wręczanie doktoratów honoris causa, tu uhonorowano tym zaszczytnym tytułem Wisławę Szymborską.
Collegium Minus jest siedzibą władz rektorskich Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. W tym budynku zapoczątkowała w 1919 r. działalność Wszechnica Piastowska, która potem stała się Uniwersytetem Poznańskim, a od 1956 r. Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza. Od 2009 r. na skwerku przed gmachem stanęła ławeczka, a na niej siedzi pierwszy rektor Uniwersytetu Poznańskiego, Heliodor Święcicki, do którego chętnie przysiadają się zwłaszcza wychodzące po absolutorium studentki.

Paweł Cieliczko

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *